जानाई देवी, जिला जननी देवी आणि जानूबाई म्हणूनही ओळखले जाते, ही महाराष्ट्रातील काही गावांची स्थानिक ग्रामदेवता आहे, विशेषतः पुणे–अहमदनगर–सातारा–नाशिक परिसरात तिची पूजा प्रचलित आहे. ती महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांची कुलदेवी देखील आहे. काही परंपरांनुसार ती खंडोबा देवाच्या (महाराष्ट्र व कर्नाटकातील अनेक हिंदू कुटुंबांचे कुलदैवत) मोठी बहीण मानली जाते. देवी जानाई ही सप्तमातृकांपैकी एक मानली जाते. ती दुर्गा/शक्ती देवीचे लोकपरंपरेतील स्वरूप असून तिचा उल्लेख कोणत्याही पुराणांत आढळत नाही.
जानाई देवी आरती:
जय देवी जय देवी जय जय जानाई
आरती ओवाळितो तुला जगजननी
जय देवी जय देवी ॥ धृ ॥
पुण्यभूमीत तू उभी मंदिरी
दुःख भक्तांचे तूच निवारी
जयाद्री नगरी तप तू केलेसी
अन्नपूर्णा रूपे जेजुरगडी राहशी ॥ १ ॥
जय देवी जय देवी जय जय जानाई
आरती ओवाळितो तुला जगजननी
जय देवी जय देवी ॥
म्हाळसा देवी तू आदिशक्ती
नारद गजानन संगे तुजला शोधती
गंगे सोबत जेथे लुप्त तू होशी
जननी तीर्थ तेथे नारद स्थापिती ॥ २ ॥
जय देवी जय देवी जय जय जानाई
आरती ओवाळितो तुला जगजननी
जय देवी जय देवी ॥
स्नान जे करिती जननी तीर्थाचे
पुण्य लाभती तयांसी प्रयाग स्नानाचे
ग्रामदैवत माते तू जेजुरीचे
कृपादृष्टी राहो हे मागणे भक्तांचे ॥ ३ ॥
जय देवी जय देवी जय जय जानाई
आरती ओवाळितो तुला जगजननी
जय देवी जय देवी ॥
Janai Devi Aarti in English:
Jai Devi, Jai Devi Jai Jai Janai,
Aarti Ovalito Tujala Jagjanani ॥Dhru॥
Purvabhimukha Tu Ubhi Mandiri
Dukha Bhaktanche Tuch Nivari
Jayadri Nagari Tap Tu Kelesi
Annapurna Rupe Jejuri Gadi Rahashi ॥1॥
Mhalsa Devi Tu Adi-Shakti
Narad Gajanan Sange Tujala Shodhati
Gange Sobat Jethe Lupta Tu Hoshi
Janani Tirtha Tethe Narada Sthapiti ॥2॥
Snaan Je Kariti Janani Tirthache
Punya Labhati Tayansi Prayag Snaanaache
Gramdaivat Maate Tu Jejuri Che
Krupadrishti Raaho He Magane Bh